Antisosyal Kişilik Bozukluğu, bireyin başkalarının haklarını sürekli olarak hiçe sayma, toplumsal kurallara uymama ve sorumsuz davranış örüntüsü ile karakterize bir kişilik bozukluğudur. Bu örüntü, erken yaşlardan itibaren başlar, süreklilik gösterir ve bireyin sosyal, mesleki ve kişilerarası işlevselliğinde belirgin bozulmaya yol açar.
Tanı ve sınıflama, DSM-5 ölçütleri temel alınarak yapılır.
A. Aşağıdakilerden üçü (ya da daha çoğu) ile belirli, 15 yaşında beri süregelen, başkalarının haklarını umursamayan ve çiğneyen yaygın bir örüntü.
1. Tutuklanmasına yol açan yineleyici eylemlerde bulunmakla belirli olmak üzere, yasal yükümlülüklere uymama.
2. Sık sık yalan söyleme, takma adlar kullanma ya da kişisel çıkarı ya da zevki için başkalarını dolandırma ile belirli düzmecilik (sahtekarlık).
3. Dürtüsellik ya da geleceğini tasarlamama.
4. Sık sık kavga dövüşlere katılma ya da başkalarının hakkına el uzatma ile belirli olmak üzere sinirlilik ve saldırganlık.
5. Kendisinin ya da başkalarının güvenliğini umursamama.
6. Sürekli bir işinin olmaması ya da parasal yükümlülüklerini yerine getirmeme ile belirli, sürekli bir sorumsuzluk.
7. Başkasının incitmesi, başkasına kötü davranması ya da başkasından çalması durumunda aldırmazlık gösterme ya da yaptıklarına kendince bir kılıf uydurma ile belirli olmak üzere vicdan azabı çekmeme (pişmanlık duymama).
B.Kişi en az 18 yaşındadır.
C. 15 yaşından önce davranım bozukluğu olduğuna ilişkin kanıtlar vardır.
D. Toplumdışı davranışlar yalnızca şizofreni ya da ikiuçlu bozukluğun gidişi sırasında ortaya çıkmamıştır.
Klinik Özellikler
Antisosyal Kişilik Bozukluğu olan bireylerde:
• Empati yetersizliği
• Başkalarının duygularını ve sınırlarını dikkate almama
• Dürtüsel ve riskli davranışlara yatkınlık
• Otorite figürleriyle sık çatışma
• Toplumsal normlara karşı ilgisizlik
sıklıkla gözlenir.
Bu bireyler çoğu zaman davranışlarının sonuçlarını küçümser veya başkalarını suçlama eğilimindedir. Davranışların bilinçli ve isteyerek yapılması ayırt edici bir özelliktir.
Gelişimsel Özellikler ve Seyir
Antisosyal Kişilik Bozukluğu, çocukluk veya ergenlik döneminde ortaya çıkan davranış bozukluğu belirtilerinin devamı niteliğindedir. Bu nedenle tanı koyulabilmesi için 15 yaşından önce başlayan davranış sorunlarının varlığı zorunludur.
Bozukluğun seyri genellikle kroniktir. Bazı bireylerde ileri yaşlarda saldırganlık ve dürtüsellik azalabilir; ancak kişilerarası sorunlar ve sorumsuz davranışlar devam edebilir.
Klinik Değerlendirme
Tanı, tek bir görüşmeye dayanarak konulmaz. Klinik değerlendirmede:
• Ayrıntılı psikiyatrik görüşme
• Çocukluk ve ergenlik dönemine ait davranış öyküsü
• Yasal sorunlar ve işlevsellik düzeyi
• Kişilerarası ilişki örüntüleri
birlikte ele alınır.
DSM-5’e göre antisosyal özellikler tek başına tanı için yeterli değildir; kalıcılık, yaygınlık ve işlev bozukluğu temel belirleyicilerdir.
Tedaviye Genel Yaklaşım
Antisosyal Kişilik Bozukluğunun tedavisinde:
• Psikoterapi temel tedavi yaklaşımıdır, ancak motivasyon genellikle düşüktür
• Tedaviye başvuru çoğu zaman yasal, ailesel veya mesleki zorunluluklar nedeniyle olur
• İlaç tedavisi, doğrudan kişilik bozukluğunu değil; eşlik eden ajitasyon, dürtüsellik veya duygudurum belirtilerini hedefler.
Tedavide temel hedef; kişilik yapısını değiştirmekten ziyade, zarar verici davranışların azaltılması ve işlevselliğin artırılmasıdır.
Sonuç
Antisosyal Kişilik Bozukluğu, başkalarının haklarını ihlal eden kalıcı davranış örüntüsü ile seyreden, erken başlayan ve süreklilik gösteren bir kişilik bozukluğudur. DSM-5 tanı ölçütlerine uygun, ayrıntılı ve gelişimsel öyküyü içeren bir değerlendirme, doğru tanı ve uygun tedavi planı açısından zorunludur.