Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu, bireyin kişilerarası ilişkilerinde, benlik algısında ve duygulanımında belirgin tutarsızlık, yoğun dürtüsellik ve duygusal düzenleme güçlükleri ile karakterize bir kişilik bozukluğudur. Bu örüntü erken yetişkinlik döneminde belirginleşir, süreklilik gösterir ve bireyin yaşamının birçok alanında belirgin işlevsellik kaybına yol açar.
Tanı ve sınıflama, DSM-5 ölçütleri esas alınarak yapılır.
Tanı Ölçütleri
Aşşağıdakilerden beşi (ya da daha çoğu) ile belirli, erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, kişilerarası ilişkilerde, benlik algısında ve tutarsızlık ve belirgin dürtüsellik ile giden yaygın bir örüntü:
1. Gerçek ya da imgesel bir ayrılıp gidilmeden (terk edilmeden) kaçınmak için çılgınca çaba gösterme.
2. Gözünde aşırı büyütme (göklere çıkarma) ve yerin dibine sokma uçları arasında gelip giden, tutarsız ve gergin kişilerarası ilişkiler örüntüsü
3. Kimlik karmaşası: Belirgin ve sürekli, tutarsız bir benlik algısı ya da kendilik duyumu
4. Kendine kötülüğü dokunabilecek en az iki alanda dürtüsellik (örnekleri. Para harcama, cinsellik, madde kötüye kullanımı, güvensiz araba kullanma, tıkınırcasına yeme)
5. Yineleyici intihar davranışları, girişimleri ya da göz korkutmaları ya da kendine zarar verme davranışları
6. Duygudurumda belirgin bir tepkiselliğin olmasına bağlı olarak duygulanımda tutarsızlık. (Örn. Yoğun dönemsel disfori, kolay kızma ya da genellikle bir kaç saat, ancak seyrek olarak bir kaç günden daha uzun süren bunaltı)
7. Süreğen bir boşluk duygusu
8. Uygunsuz yoğun bir öfke ya da öfkesini denetlemekte güçlük çekme (örnek: Sık sık kızgınlık gösterme, sürekli öfkeli olma, sık sık kavgaya karışma).
9. Zorlanmayla ilintili, gelip geçici kuşkucu düşünceler ya da ağır çözülme belirtileri
Klinik Özellikler
Borderline Kişilik Bozukluğu olan bireylerde:
• Duygusal tepkilerin hızlı ve yoğun değişimi
• İlişkilerde aşırı yakınlık ile ani uzaklaşma arasında gidip gelme
• Kendilik değerinde dalgalanmalar
• Terk edilme korkusuna eşlik eden yoğun kaygı
• Stres altında gerçeklik algısında geçici bozulmalar
sıklıkla gözlenir.
Bu bireyler kişilerarası ilişkileri genellikle yoğun ve fırtınalı olarak yaşar. Duygusal tepkiler çevresel olaylara kıyasla orantısız olabilir ve dürtü kontrolünde belirgin güçlükler görülebilir.
Seyir ve Klinik Gidiş
Borderline Kişilik Bozukluğu genellikle erken yetişkinlikte belirginleşir. Zaman içinde belirtilerin şiddeti değişkenlik gösterebilir. Özellikle dürtüsellik ve kendine zarar verme davranışları bazı bireylerde yaş ilerledikçe azalabilir; ancak kişilerarası ilişkilerdeki zorluklar ve duygusal hassasiyet çoğu zaman devam eder.
Bozukluğun seyri dalgalı olup, stresli yaşam olayları belirtilerin şiddetlenmesine yol açabilir.
Klinik Değerlendirme
Tanı, yalnızca belirtilerin varlığına değil; bireyin uzun süreli duygusal, davranışsal ve kişilerarası örüntülerine dayanır. Klinik değerlendirmede:
• Ayrıntılı psikiyatrik görüşme
• Kendine zarar verme ve intihar davranışlarının değerlendirilmesi
• İlişki örüntülerinin incelenmesi
• Duygusal düzenleme kapasitesinin değerlendirilmesi
esas alınır.
Tanı, zaman içinde tutarlılık gösteren örüntülere dayanmalıdır.
Tedaviye Genel Yaklaşım
Borderline Kişilik Bozukluğunun tedavisinde:
• Psikoterapi temel tedavi yöntemidir
• Tedavi süreci genellikle uzun solukludur
• İlaç tedavisi, doğrudan kişilik bozukluğunu değil; eşlik eden depresyon, anksiyete, dürtüsellik veya duygudurum belirtilerini hedefler
Tedavide amaç; kişilik yapısını değiştirmek değil, duygusal düzenlemeyi güçlendirmek, kendine zarar verme davranışlarını azaltmak ve işlevselliği artırmaktır.
Sonuç
Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu, duygusal düzenleme güçlükleri, dürtüsellik ve kişilerarası ilişkilerde belirgin tutarsızlıkla seyreden, erken başlayan ve süreklilik gösteren bir kişilik bozukluğudur. DSM-5 tanı ölçütlerine uygun, kapsamlı ve yapılandırılmış bir değerlendirme, doğru tanı ve etkili tedavi planı için temel gerekliliktir.